InnerSite - logo
InnerSite - banner

AANPAK VAN BURNOUT EN STRESS:
belasting en belastbaarheid in balans

 Belasting en belastbaarheid
In de omgang met stress en het risico op burnout is het model van de weegschaal met belasting (draaglast) en belastbaarheid (draagkracht) altijd zeer behulpzaam. Door te inventariseren wat op het ene en het andere schaaltje ligt krijgt men al snel het gevoel van balans of dysbalans. In het laatste geval is actie tot verandering noodzakelijk, wil men niet onnodig risico lopen op het ontstaan van (langdurig) ziekteverzuim.

 De weegschaal
Het begrip over het ontstaan van overbelasting cq. onderbelasting wordt vergemakkelijkt door de weegschaalmetafoor met de begrippen draaglast en draagkracht. Voor het fysiek en psychisch evenwicht dienen de fysieke en psychische draaglast en draagkracht in balans te zijn. De weegschaal kan uit balans geraken naar zowel de ene als naar de andere kant. Bij dysbalans denken we veelal aan een te grote draaglast, maar ook de draagkracht kan te beperkt zijn voor de taak. Zo kan de draagkracht verminderen door privé-problemen of door een voortschrijdende leeftijd. Psychische overbelasting wordt veelal gezien ten gevolge van langdurige overbelasting. Onderbelasting bij een normale draagkracht kan ook leiden tot psychische overbelasting vooral door gevoelens van insufficiëntie. De dysbalans kan dan bijvoorbeeld leiden tot depressieve gevoelens, demotivatie en uiteindelijk ziekteverzuim.

 Het ontstaan van psychische overbelasting (stress)
Het ontstaan van psychische overbelasting is een spiraalsgewijs proces. Door het werken (en leven) onder relatief hoge spanning ten gevolge van een dysbalans in de belasting/belastbaarheid ontstaan op den duur psychische en/of fysieke signalen. Inspanning wordt hierbij vaak onvoldoende afgewisseld met ontspanning. Wanneer de psychische overbelasting voornamelijk wordt veroorzaakt op het werk, langer dan een jaar duurt en leidt tot arbeidsongeschiktheid van langere duur, mag men spreken van burnout. Het bijzondere in het ontstaan van burnout is dat deze signalen gebagatelliseerd en ontkend worden. Mensen zeggen dan bijvoorbeeld: "Ach, een weekendje eruit en ik ben weer helemaal bijgetankt" of "Valt wel mee, 't is gewoon even druk" of erger "Niets aan de hand, met mij is alles in orde." Vooral deze afweermechanismen leiden tot een negatieve spiraal waarin de spanning steeds verder toeneemt en de signalen uiteindelijk verworden tot symptomen. Er is dan sprake van het voorstadium van burn-out ("pre-burnout problematiek"). Gaandeweg neemt de arbeidsproductiviteit verder af totdat er arbeidsongeschiktheid ontstaat en de werknemer een beroep moet doen op de Ziektewet

 Spanning in relatie tot productiviteit
Spanning is nodig om tot prestaties te komen. Langdurige ondermatige en bovenmatige spanning leiden echter tot stress, psychische onder- en overbelasting en uiteindelijk tot productiviteitsverlies. Het gaat er dus om als individu een optimum te vinden. Dit vraagt dus zelfmanagement. Natuurlijk kunnen anderen (partner, kinderen, collega’s, manager) daarin als spiegel fungeren. Dat het optimum voor een ieder anders is moge duidelijk zijn.

 Levensgebeurtenissen: de spreekwoordelijke druppel....
Tot nu toe is vooral gesproken over de relatie met de werksituatie. Het spreekt voor zich dat ook de andere levensgebieden spanning kunnen veroorzaken. Vele gebeurtenissern in de privé-situatie zijn bekend als bron van spanningen. Wanneer het leven “tot de rand? georganiseerd en ingevuld is kan een bijzondere levensgebeurtenis de werknemer in korte tijd van (relatieve) balans naar dysbalans brengen.
De toptien van ingrijpende levensgebeurtenissen is:

Overlijden van partner
Echtscheiding
Scheiding van tafel en bed
Gevangenisstraf (van zichzelf of partner)
Overlijden of ernstige ziekte van naast familielid
Verwonding of ziekte bij zichzelf
Trouwen
Ontslag
Verzoening in het huwelijk
Pensionering

Wanneer bij het optreden van een dergelijke levensgebeurtenissen geen (directe) herverdeling van de levensinvulling plaatsvindt, bestaat op (korte) termijn het risico van psychische overbelasting

 De leidinggevende
Het is dan ook van het grootste belang dat de direct-leidingevende enige weet heeft van de privé-situatie van de werknemer. En daar ook naar vraagt wanneer hij/zij het vermoeden heeft dat er wel eens iets zou kunnen spelen! Ook is het dan van belang te kijken of er tijdelijk wat aanpassingen gepleegd moeten worden in de werklast of dat steun mogelijk is voor de privé-situatie. Nu zijn er vele leidinggevenden die zeggen dat ze niets met het privé van de werknemer te maken hebben. Wanneer dit consequent wordt gehanteerd en de werknemer zich uiteindelijke om privé-gerelateerde overbelasting ziekmeldt wordt het daarmee alsnog een werkaangelegenheid: maar dan wel té laat, gepaard gaande met ziekteverzuim. Training van leidinggevenden voor het omgaan met deze problematiek is aan te bevelen.